تارم

+ گمشده تاریخ

شما اگراطلاعاتی در خصوص هریک قصبات وآبادیهای نوار ساحلی از جاسک تا بوشهر را جستجو کنید یقینا" نوشته های سدید السلطنه کبابی در صدر منابع می باشد ولی متاسفانه چون در زمان کارگزاری ایشان سبعه در قیمومیت فارس بوده کلا"از شمول یادداشت ها و نوشته های معمول خارج شده است وفقط در خصوص راه مواصلاتی وتنگ زاغ که قبلا"به استحضار رسید ویادداشتی که ذیلا"می آید اشاره دیگری به این منطقه نشده است تاجایی که به گفته ایشان از ارتفاعات گنو آخرین سرحدات سبعه (رضوان وفین )قابل مشاهده بوده است.اما مطلبی که در صفحه 579 بندرعباس وخلیج فارس نگاشته شده چنین می نویسد.

"حال تحریرکه سال 1339هجری قمری می باشد.از آن خانواده ........خواهرزاده علی رضا خان صولت السلطان کلانتر تارم موجود باشند........القاب کلانتران ابواب جمع قوام الملک از طرف ایالت فارس داده شده واز طرف دولت نمی باشد...."

بنا به همین خلا موجود جستجودر متون ونگاشته های هر سه استان مجاور مثل تاریخ کرمان نوشته محمود متدین ،فارسنامه ناصری،اعلام الناس فی احوال بندرعباس سدید السلطنه و تاریخ مفصل لارستا ن دکتر محمد باقر وثوقی هم کمکی به یافتن مکاتبات دیوانی ووقایع نگاری مامورین نکرد.ومعلوم نیست که باید این وادی تاریخی هم اکنون بی تاریخ که بااولین شهرستان هر استان 140کیلومتر فاصله داشته است را چگونه شناخت.

مهر شیشه ای زیبایی را که یادگار پدرپدربزرگم(جد) میباشد در پای وقفنامه ای نگاشته بر پارچه یافتم که ممهور به مهر علیرضاخان صولت سلطان در 1333هجری قمری یا 1290هجری شمسی میباشد.فعلا تاریخ را درموجودی های  منزل تورق میکنم.

 ابلاغیه بخشداری سعادت آباد

 

عریضه خواندنی درخصوص ستم اربابان منطقه ودادخواهی مردم

 

نظرات ()

لینک

+ دشت عایشه

در مرتفع ترین نقطه دشت طارم زمین آرامگاه بانویی درستکار ومحبوب به نام بی بی عایشه واقع گردیده که به احترام او دشت را به نامش دشت عایشه می خوانده اند.وی دختر شاه سیف اله قتال عارف نامی قرن ششم هجری است که به علت اختلاف با حاکمین وقت عراق به ایران مهاجرت ودر لارستان ساکن میگردد.سه تن از فرزندان قتال در دشت تارم زمین مدفون می باشند.

1-سید نورالدین جودر در روستای سید جوذر که به نام ایشان نامگذاری شده است.

2-سید عماد الدین سلیمان صغیر،معروف به ابراهیم که چون مرقدش در محلی به نام پلنگان قرار دارد به سید پلنگ مشهور شد ودر سن 6سالگی در گذشته است.

3-بی بی عایشه در مجاورت هاشم آباد.

معماری این بنا که در وسط کشتزاران ساخته شده  سبک ایلخانان مغول را تداعی میکند. اما نوع معماری به گونه اولیه و قبل از مسدود شده به گونه ای طراحی شده که گویی  بی بی پس از مرگ نیز با اشراف بر دشت نگاهبان وافزاینده روزی مردمان این دیار بوده است.

و جای خالی سنگ قبری که به یغما رفته است.

نظرات ()

لینک

+ حاجی آباد

فریدون جم در خاطره ای از جریان تبعید رضا شاه از ایران می نویسد :

قرار شد اعلیحضرت با شاهپورها ،والاحضرت شمس و مادرشان جمع مسافرین را تشکیل دهند . من قصد داشتم اعلی حضرت را تا بندرعباس همراهی کنم و سپس به تهران بر گردم . بالاخره روز حرکت فرا رسید و ما راه افتادیم . یک شب توقف در یزد و روز بعد به کرمان رسیدیم و در باغی که در نظر گرفته شده بود اقامت کردیم . یک روز اعلی حضرت در ایوان قدم می زدند و من در حضورشان بودم . به من فرمودند “فریدون ، متاسفانه دیگر تانک تمام شد . حالا باید برای من تراکتور برانی . ” چون شگفتی مرا دیدند ، در آرژانتین ملکی خواهم خرید و زراعت خواهم کرد و تو باید برای من تراکتور برانی . عرض کردم قربان من فقط تا بندر عباس در التزام رکاب هستم و با اجازه شما به تهران برمی گردم . برآشفتند و فرمودند کی به شما اجازه دادو صدا زدند سیاه پوش !(تیمسار سیاه پوش فرمانده لشکر کرمان بودند ) . ایشان فورا حاضر شد . اعلی حضرت فرمودند فورا به شاه اطلاع بدهید فریدون همراه من خواهد بود . فورا برای او پاسپورت بفرستید و به انگلیسیها هم اطلاع دهید . به طرف بندرعباس راه افتادیم و شب در رفسنجان توقف داشتیم که از تهران با طیاره برای من گذرنامه فرستادند . روزی ناهار در ده کوچک مخروبه ای توقف داشتیم که چند درخت داشت . اعلیحضرت می فرمودند اگر مابقی عمرم را در همین جا بگذرانم به بهترین جای دنیا ترجیح می دهم . (اسم آنجا به نظرم حاجی آباد بود) شب به بندر عباس رسیدیم . هوا بسیار گرم بود . معلوم شد کشتی “بندرا” در دریا منتظر است . اعلی حضرت فرستادند تا از طرف گمرک بیایند و اثاثیه را بازرسی کنند که فردا نگویند همه جواهرات سلطنتی را با خود برد.ما شب روی کشتی رفتیم و صبح اعلی حضرت به کشتی آمد . از دور ما تماشا می کردیم او با اندوه فراوان به کشتی آمد و از همان اول دایم به خاک ایران نگاه می کردند .

نظرات ()

لینک

+ بختیار شمسایی شاعر طارم زمین

قبرستان روستای گهکم

هنوز قد کوتاه ،نگاه نافذ،وریش پروفسوری منحصر به فردش را به خاطر دارم.تقریبا حوالی سالهای ١٣۵٢درروستای لایگزان که به علت اهل کتاب بودن پدرم قرابتی برقرار بود.بعد ازکوچ اجباری اکثریت اهالی وسکونت ایشان در سرچاهان فرصت ملاقاتی پیش نیامدوچقدربرایم تاسفبار وحسرت انگیز.اما دورادور عموما از طریق نوارهای کاست اشعاری از ایشان می شنیدم ویکی ازدغدغه های این روزهایم یافتن همان کاست هاست که هر چه بیش می گردم کم می یابم.به هرحال دسترسی به تعداد محدودی از آثار ایشان را به فال نیک گرفته وبه آینده امیدوارم.

نمونه آثار:

دکترمصباح(جراح)

رحمت حق برتوباد ای دکتر نیکوخصال                 شهربندر چون تویی دکترنیامد تا بحال

درطبابت همچولقمان مرده را زنده کنی            عیسی مریم دمی ای دکترصاحب کمال

مدتی کم خیلی ازمردم طبابت کرده ای                   از ذ کور از ا ناس  از فقیر و از رجال

رفع بیماران منظم از دوا و از غذا                      می دهند ما را پرستاران بدون قیل وقال

روز وشب بنگر پرستاران نظافت می کنند              تا نگردد خاطر بیماران دلخسته ملال

نام دکتر هست مصباح موطنش از یزدپاک        تا جهان باشد نباشد خاک پاکش را زوال

بختیار را چون نبودی ارمغانی به از این                   تا کند تقدیم تو ای نطفه پاک حلال 

 

گرمای طارم

مردم ازگرمای طارم ای خدا فریاد رس               غیر ذات پاک تو فریادرس رانیست کس

درسما دارم خداودرزمین شمساییم                    از تفقد از تلطف های اوشان  راضیم

لیک کاری دگر باید بمن احسان کند                       امرفرماید کاوری بهرمن عمران کند

چون که درخانه بودگرم وحقیر ناراحتم                هم زشدت کردن گرما چنان درزحمتم

حدوصفی بهرآن قائل نمی گردد بدان                     جملگی اطفال راگویند باهم الامان

پایه کاور نمودم من تهیه روز پیش                        منتها چند تیرلازم دارم وچندبارپیش

دونفر از گرگران دو نفردهنو دهند                            تابه یک روزکاوری بهر بنده رودهند

 کاور=kavar=سرپناه تابستانه

پیش=pish=شاخه وبرگ نخل وعنصر اصلی ساخت کاور

گرگران ودهنو=gorgoran=نام نخلستانهای اهالی لایگزان

رو=row=رواج

 

 طنز کت وسوزن

جنتلمنی پرسید از وضع لباسم                                                گفتا که من از وضع لباست بهراسم

این کت فرسوده چه باشد به برت هست                            کهنه شری جای کلاه دور سرت هست

گفتم که ازسردی دی فصل زمستان خبرت نیست              اینگونه فراح با من احمق نظرت چیست

هرچه عیان است چه حاجت به بیان است                             این کت فرسوده مرا راحت جان است

اکنون شده کهنه روزی بدی نو                                            شرحش چنین است گویم به تو بشنو

بیست ساله بدم من این کت خریدم                                           بد از هر چه بدیدم از این کت ندیدم

شصت سال زعمر من و چهل سال ازاین کت گذشته     مدت سی سال نشد دور ازوسوزن ورشته

زیر برش بین که دگر لای ندارد                                                       از بس زده وصله دگر جای ندارد

صد وصله ناجور باشد به نخی بند                                                   چون برف زمستان بر قله الوند

چون دفک کبک زنی رنگ به رنگ است                                   بوقلمون است ویا پوست پلنگ است

صد سوراخ درو لانه گنجشک وکلاغ است                         این تاریکی رنگش همه تز دود چراغ است

در بر من همچو زره بهر مصاف است                                   شب که شود ،باز دگر جای لحاف است

گاهی به برم هست گهی شال خرم هست                     در بستر خواب چون متکا زیر سرم هست

هروقت بپوشم یک روز محال است                                       لیک کندنش از بر دگر عمر محال است

آستین شده شر شر مثال پر مرغان                                     چون قاصد سیرمند برد نامه به فارغان

عیالم شده خسته ازبس زده وصله                                              صد سوزن فولاد برو بین شکسته

صد یکی از حکمت آن با تو نگفتم                                             چندان بود اوصاف که در سینه نهفتم

گفتا که ایا پیر بگونام چه داری                                                از پرسش ما بین که سر معرکه داری

معذرت خواهم آخر ترا من نشناسم                                            از معرفتم پرس چه کارت به لباسم

میدان که مرا نام همی بختیار است                                از پرسش نامم تو ای دوست چه کار است

برت=barat=تنت

شری=shery=تکه پارجه ای

دفک =dafak=دام

شال خر=shal=جل خر

شرشر=shersher=پاره پاره

              

نظرات ()

لینک

+ کتاب ازطارم تا تارم

نخستین پژوهش شناخت تارم زمین با همت والای آقای یعقوب باوقارنویسنده وشاعر وفرهنگ شناس این خطه در اختیار علاقه مندان است.این کتاب حاصل زحمات دراز مدتی است که سعی شده خواننده با همه جوانب تاریخی واقلیمی تارم زمین آشنا گردد.

نظرات ()

لینک

+ تا کی و یرانی

 

100سال پیش

 

"دیگر اینکه از لارستان خبر رسیده قافله ای از طایفه مشهدی اسد الله کلانتر طایفه عرب از سمت بندر عباس بار تجارتی داشته می آمدند عده ای از اهالی کوهک یکی  از دهات لارستان است قصد غارت قافله را داشته اند که با مقاومت ونزاع آنها مواجه می شوند  و یک نفر کوهکی کشته می شود و در نتیجه قافله به سلامت می گذرد متعاقب ا ین جریان اهالی کوهک با جمع آوری عده ای به تعاقب می پردازند و به احشام مشهدی اسد الله می رسند  ضمن نزاعی که در می گیرد دونفر از پسران مشهدی اسد الله کشته و چند نفر از طرفین منازعه نیز به قتل می رسند از طرفی طایفه مشهدی اسد الله با جمع کثیری  به هفت قریه از دهستان طارم حمله برده و با غارت و چپاول کد خدای قریه ده رفیع آباد  که از توابع طارم است کشته می شود دیگر اینکه مشهدی اسد الله عرب به خونخواهی  کشته شدن پسرانش چند ده لارستان را خراب و غارت کرده در حدود 30 نفر از اهالی  را مقتول می نماید و پس از این به طرف کرمان عزیمت نمود."     خاطرات ژنرال سایکس

 

   امسال                                                                                  

آرامگاه بی بی عایشه در ظلع شمالی دشت تارم زمین ودر جوار شهرک هاشم آباد بنایی به جامانده از قرن ششم است.ضمن استقبالی که از هرگونه آبادانی واجب است واحداث باند دوم جاده مواصلاتی را به فال نیک می گیریم منتها به نظر شما این بنای وامانده وبی پناه لرزشهای دستگاه های جاده ساز را که دور برگردانی در بیخ گوشش بنا میکنند ، تاب خواهد آورد.

 

 

 

 

نظرات ()

لینک

+ تنگ زاغ

 

"دربیست ویکم محرم 1335 ق (1295ش) یک دسته مهندسین راه پیما به ریاست ماژور بیچ از جانب دولت هندوستان به عباسی آمده به اسم پیدایش راه برای کشیدن خط راه اتوموبیل همه راهها که از عباسی به کرمان رود را بازدید کرده ومساحت نموده ونقشه نظامی برداشته .در ماه شعبان آن دسته خدمات خود را به انجام رسانیده به عباسی معاودت کرده. ماژور بیچ در بیستم شعبان مراجعت به هند نموده در کشتی برالاوشیرجنگ خان بهادر که درسبعه مشغول نقشه کشی بوده با لیوتنان مرفی معاون ماژوربیچ در دوازدهم رمضان در کشتی کینگ معاودت به هند کردند.عقیده مهندسین مزبور این است که خط اتوموبیل با راه آهن از بندرعباس به کرمان بایداز طریق تنگ زاغ کشیده شود .صعوبت طریق مزبور فقط همان تنگ زاغ است.ودیگر از تنگ زاغ محتاج نیست که بگذرند یکی معروف به تنگ سیه ودیگرمعروف به گردنه بلوچی است وطریق اخیر اسهل واقرب است.

تشریح :در پوزه دزها راه دو شاخه شود یک شاخه به تنگه زاغ رود وشاخه دیگر به تنگه سیه دره تقریبا شش الی هفت فرسنگ چون روند به خاک سعادت آباد طارم رسیده هردو شاخه راه به هم پیوندد.مسافر از چاه مه کوت حرکت کرده در جو فعله که خاک سعادت آباد است فرود آید وتنگ سیه بین آن دو موضع واقع میشود.

تشریح:از عباسی چون به دهنه تنگ زاغ رسند ، درخت کناری دیده می شود ،درآنجا سه گردنه است. از طرف مغرب گردنه زاغ است که به تنگ زاغ رود. ازطرف مشرق دو گردنه است قریب به هم اول گردنه میان کره است که به ترملا وسیرمندرود. بعد گردنه بلوچی است که به سعادت آباد طارم آید. در دویست هزار روپیه طریق اخیر ممکن است هموار شود و از طریق دیگر بهتر است."(ص277و 278ازکتاب سرزمینهای شمالی پیرامون خلیج فارس ودریای عمان .سدید السلطنه کبابی .انتشارات امیرکبیر)

عباسی ،گلروییه،رفیع آباد ،آبادیهایی در دشت طارم زمین که دست سرنوشت هم اکنون فقط ویرانه و دنیایی خاطره از آنها بجا گذاشته است. افسوس............

 

نظرات ()

لینک

+ گذار

 

 عکسی با کیفیت پایین از موضوعی با اهمیت بالا.

سنگ قبری جالب در قبرستان بی بی دختران لایگزان.

قبرهایی با قدمت صد سال به بالا از بستگانم را یافتم اما هرچه تلاش کردم نتوانستم نوشته های مخدوش این سنگ رابخوانم. و اما در دشت تارم زمین مقابر ونظرگاه هایی از نسوان وجود دارد که در نوع خود بی نظیر است.و شاید نشانی از رواج میتراییسم در این وادی میباشد.تعدادی از این اماکن به شرح ذیل است:

١-شاه پریان واقع در دشت گله گاه که میزبان بیماران نظر کرده است

٢-بی بی هور بی بی نور در جوار آبگرم معدنوییه

٣- بی بی کهمان در جوار چشمه (چاه)آقای سید در گهکم

۴-بی بی دختران واقع در روستای لایگزان وباز مانده تمدن گرگران

۵-حضرت بی بی درجوار آبگرم بزرگ در ضلع جنوبی دشت که شرحش قبلا نگاشته شده  

۶-بی بی عایشه واقع در ضلع غربی رودگهگم وهاشم آباد فعلی

نظرات ()

لینک

+ کاروان سرای گهکم

بهار ٨٩

کاروان سرایی که بیهوده برای برجا ماندن می کوشد:

 

نظرات ()

لینک

+  

از پشت لندور میانسالی

 

یاد اون قدیم بخیر                                                              

                      که شوون زن ومردبا هم دگه بوزی   رو  ماکه

دنبال کتک یا چهاردونه خمل

                               پا به پای هم دگه تا اصنافون   دو  ماکه

توی دام دامپو  شنو

                     تو جوغ حسین آبا بوزی سنگ سیاه زیر  او ماکه

ازهله گرگ چنبری

        باهمدگه زنجیری ماساخت با دسونمون وازترس گرگ بی حیا

                                              ازخونمون نگهبونی هر   شو  ماکه

استک خرما ماخا ، موهی گوشتی یا آردکنار

                                        با امید روزون بهتر تو  گوچوکون مهری

                                                                  بچانمون     خو  ماکه

نون مون اندازه هم

                        کوزه مهیه ای مون دولکون کاورپیشی

                                          گندم حاصل خرمن    همه مون

                                                                 تو یک     سو  ماکه

ابول مسکین وتنها

                      جاش سر سفره مردم

                          همیشه پهلون وابول طلا ولباسونش    نو  ماکه

کارجوغ که اگه

                 همه دست بدست هم

                                         او رودخانه گهکن

                                                  توخونان مردم پتکو    رو  ماکه

گلو حسن اگه از فقیری ودرماندگی

                                          بی ما پناه اشو

                                                 همه با همت هم

                                    با یه لقمه نون جو روزونش    شو  ماکه  

دگه ازهمت مردم پتکو چه اگوم

                                      ازبزرگونش

                                                 که با افتخار وسربلندی وغرور

                                             حرفون وکلامشون ورد    لو  ماکه

 حالا چهارقرون پول سیاه

                            تفرقه  شنداختن بین ما

                                             هرکه ساز خوش ازن

                                                   هرکه راه خوش اشو

                                        ماکه با صدای چوشی مش میرزا

                                            تا دم مسجد ومنبر    دو  ماکه        

ماکه تو کوتوک پا به گلی

                              با تپی مهیه روغنی

                                      یا نون چورک وسمسیل ومچک

                           همه خوشیون دنیا بی خومون   چپو  ماکه

  حالا که هرکدومون

                     سری تو سرون موهه

                                     یادمون رن

               که چه حظی ازخوردن یک لقمه کماچ و   چک  گو   ماکه

  سکته گن نقل محافل همه روز جسد کشون

                                                     ماکه با همه نداری                                                   

                                     عمربیش ازصد واندی   په   چطو  ماکه؟

دعوای مهدمرادی وبرخورداری

                                       باوقــار وامامدادی

                                             حــــل اگه با تدبیر ما

                                                  وازماکه هرگرون کور

                            نقشه شیطون پلید همه نقش بر    او  ماکه   

شهرمون ازهمت شما بی نظیرن

                                        دم چشم دشمنن

                                            په بیاین با هم یکی ابیم

                                   ماکه با همت هم بایه انگشت کوکلی

                                                          خم به پشت گو   ماکه

ازسر تقصیر فضولی  ر اوی ا گذرن بزرگون ادونم

                                            ولی یادمون نرن که چطو

                                                با چه دلسوزی ودقت

                                        حاصل کشتمون       درو  ماکه

 برشمان ای بزرگون

                    ای سایه تون همیشه برسرما

                          آوستین همت تون یه کمی بالاتر

                                     ماکه تو کلو وگنجاور و سیلک

                                             دست مستمند  ماگه

          به خومون با کمک هم از  رزق وروزی چه    جلو   ماکه

 چتونن یه کمی چشمونتون واز  اکنین

                      رموغلماس هنوتکیه گاش شمایین

                              هنو گنگو ازهوای نفس گرم شما لذت ابه

                                         ماکه با   یه اشاره

                                               آه بدبختون ونون بی کسون 

                                                                                                                                                                 ازدم چرخش سنگ  آسیو  ماگه

 شما که عاقله مردین

                     یه کمی به خود بیاین

                          بی همدیگه ازخوغفلت بیداراکنین

                                هاشم آباد حاصل کشت شمان

                                   فالیز به این قشنگی

                                     با تفرقه    خشک مکنین

                                       ماکه صبح تا به شو لنگار مازه

                                         رغ سنگین ماواگه

                                            با گوچاه او  ماکشی

                                                 همه جا آباد ماکه

                                 مرغیزه روی هوا  آهوی دشت تله ور

                                                                    توی   رو  ماگه  .

                    بندرعباس خرداد86

     

نظرات ()

لینک

+ ترانه تنهایی

((ترانه تنهایی))

رویای رسیدن:   

به آتن                                                                                                                                                        

       به مادرید

                به هاوانا

رویای رسیدن

به قاهره

به دهلی نو

            به ماناگوا

آه

در پرتو این پرت افتادگی هم

میتوان زنده بود

با حافظ ونرودا

بانظامی ونیما

         به کنه اشیاء

                     پی برد  

برخاک وکاغذ 

با نفسهای بامداد

                زیست  

ترانه ها چشمی دیگر به من بخشیده اند

درهمین گوشه طارم هم

میتوان

به پنهان ترین ذره حیات

                 نظر پرداخت  

                             وترانه ای کوچک سرود.

در قاموس من

کودکان وپرندگان  یکی شده اند

کنار،کهور و گز

                   درختند.

فاطمه و علی ومیرزاعباس

                              انسان

گیرم هیچکس مرابه حساب نیاورد

ترانه ها دوست داشتن رابه من بخشیده اند .  

درهمین گوشه طارم هم

میتوان مضمونی تازه جست

                             و به آن پرداخت

بی آنکه کسی بداند

میتوان

        نیمه شبان رنج را جشن گرفت

رقصید

ودرخویشتن خویش درنگ کرد

          نگاهی دیگر به جهان انداخت.

م.ب.ایزدآبادی اردیبهشت 65 طارم                                         

نظرات ()

لینک

+ تارم زمین

 

تارم زمین

 

درشمال غربی استان هرمزگان  ودر ضلع جنوب  غربی شهرستان حاجی آباد دشتی وسیع واقع گردیده که اطراف آنراامتداد سلسله جبال زاگرس در بر گرفته است .با گذر از مرتفع ترین گذرگاه انسان یعنی تنگه زاغ دشت حاصلخیز سعادت آباد و سرچاهان نمایان میشود که مدخل ورودی تارم زمین است، تار در گویش متداول منطقه به فرورفتگی هایی برروی کوهها اطلاق میشود که بهنگام بارندگی در آن آب جمع شده ومورد استفاده آدمیان واحشام قرار میگیرد تعدد وجود تارها باعث گردیده تا جمع مکسر آن به تارون مبدل ودر گذشت اعصار به تارم منتهی شود.آرنولدتوین بی درجغرافی اداری هخامنشیان میگوید:"شهر زادگاه وه بزداته(تاروا)tarava،اسم خود را به تارم شهری در مرز شرقی لارستان داده است"(1) وه یزداته شورشی مدعی تاح وتخت هخامنشیان خودرابا صراحت وشجاعت فرزندکوروش دوم=/کبیر/ووارث زنده وبه حق تاج وتخت سلطنت شاهنشاهی می دانست ادعایی که به گونه ای آشکارو بارز بر ادعای غاصبی از شاخه ی آریارمنه ی دودمان هخامنشی(داریوش) ارجحیت داشت.ادعای وه یزداته تنهاموردتاییدیاتوییه قبیله ی خودش قرار نگرفت.جمع کثیری درخودپارسا به زیرعلم او گرد آمدنداز جمله پاسداران ومحافظین کاخهای سلطنتی.همین تحولات سبب شد که وه یزداته درخودپارس به عنوان شاه بر تخت سلطنت جلوس کند این واقعه برای داریوش هولناک ترین رویداد ممکن بود.به طوری که میتوان از شرح صریح وبی پردهای که داریوش در کتیبه بیستون برای همه گان مطرح میکند که وه یزداته خطرناکترین وسهمناکترین دشمن داریوش است را مشاهده کرد.دربندچهل تا چهل وسه از ستون سوم سنگ نوشته داریوش بزرگ در بغستان(بیستون)می خوانیم:

"40-گوید داریوش شاه:مردی بود وه یزداته نام شهری (است)تاروانام(از)سرزمینی یوتی(ییوتیا)نام در پارس آنجا می زیست.اودومین باربه شورش برخواست در پارس.مردم را ایدون گفت:"من بردیه ام پسر کوروش".آنگاه لشکر پارسی که در میهن(پارس)بوداز هرجایی که پیشتر بودآن ازمن مهرگسل(شورشی)شد به سوی آن وه یزداته برفت وی شاه شد در پارس.

                                                وه یزداته

41-گوید داریوش شاه:آنگاه من سپاه پارسی ومادی راکه با(همپای.هوادار)من بود فرستادم.ارتهوردیه نامی پارسی بنده من اورامهستان(سالارشان)کردم.سپاه دیگر پارسی (از)پس من به ماد شد.پس ارته یه با سپاه به پارس رفت.چون به پارس رسید رخا نام شهری (است)در پارس.آنجا آن وه وه یزداته که خودرابردیه می خواند به سپاه پیش آمدبه سوی ارته وردیه برای پیکارکردن.آنگاه جنگ کردند.اهور مزدایم پشتیبانی فرا آورد به خواست اهورمزدالشکرمن سپاه وه یزداته رابسی بکشت.12روز از ماه ثورواهر گذشته بود (که)ایدون کارزارشان کرده شد.

42-گوید داریوش شاه:آنگاه آن وه یزداته با اندکی سوار گریخت به پییشیا(ه)ووادا رفت از آنجا سپاهی برگرفت.پس از آن به سوی ارته وردیه آمد به جنگ کردن.پرگه(فرگ forg )نام کوهی(است)آنجا پیکار ساختند.اهورمزدامراپشتیبانی فراآورد به خواست اهورمزدا سپاه من لشکر وه یزداته رابسی کشت 5روز از ماه گرم پده گذشته بودکه ایدوشان کارزارکرده شدوآن وه یزداته راگرفتندومردانی راکش نزدیکترین فرمانبرداران بودند گرفتند.

43-گویدداریوش شاه:پس من آن وه یزداته را ومردانی راکش نخستین پیروان بودند-اوودی چینه نام شهری است در پارس آنجا بر دارشان کردم."(2)  این که وه یزداته آخرین نبرد خود را در کوه فرگ (که یه تعبیر تواین بی به کوهان شترمینماید درجوارشهری به همین نام در50کیلومتری تارم)انجام داده نشان از گریز او به سوی زادگاهش میباشد.             

                       وه یزداته اسیر نفرچهارم از راست

 مارکوپولودر شرح مسافرت خود چنین مینویسد:ازواحه زرزه (سرزه)راه وارد کوهستان می شود.وبالارفتن از کتل گهره که شیب تندی داردخیلی سخت است.راه همواربالاوپایین میرود.آبادی هاوزمین های قابل کشت گاهی سرسبزند وگاهی فراموش شده.مانند چاه ماکو وسعادت آباد.بعد چشم انداز باز می شود.دره پهنی روستای تارم درمحاصره کوه های بلند قرار دارد.این جا یکی از آن میدان های مکاره قلب ایران است,که هرگز از رونق بزرگی برخوردار نبوده اند,امابر خلاف خیلی از آبادی های ساحلی از روزگاران پیش صدها و هزاران سال تاریخ پر تحرکی را پشت سر گذاشته اند.تارم را حتی یونانی ها به نام«تارونا» می شناختند .از قرن مارکوپولو اطلاعات زیادی درباره طارم در دست است.جغرافیدان های اسلامی مخصوصا به کالای صادراتی این جا مانند عسل,خرماومشک آب اشاره می کنند,یعنی بیشتر فرآورده هایی که از زمین ودام به دست می‌ آیند.در زمان مارکوپولو مغول ها در تارم یک مرکز نظامی به وجودآورده بودند و این نشانه این است که این آبادی در چهارراه راه های سیرجان وفورگ از اهمیتی برخوردار بوده است.  معدن آهن تنگ زاغ خود مکمل غنای این خطه است سیرمند واکناف با دارا بودن موقعیت و مرغوبیت مرکبات در رقابت با شهرت سیاهو می با شند درگهکم به معنای "گه گم" به دلیل همجواری با کوه مرتفعی که بامدادان را به تاخیر می اندازد درشمال این دشت و گله گاه در ضلع جنوبی  بعنوان  گذرگاهای قدیمی که در هر کدام یک کاروانسرای عباسی احداث شده اند موقعیت خاص خود را دارند. در بخش های مرکزی این دهستان که محل عبور و نهایتا تلاقی سه رود  بزرگ استان رود خانه گهکم -گنج و گله گاه می باشد اوضاع بگونه دیگری است از دیر باز که انسانها اطراف رودخانه ها را برای سکونت و ارتزاق بر می گزیدند مانند اطراف نیل و بین النهرین نخستین اقامتگاهای انسانها  در طول اعصار در کنار رودخانه ها به وجود آمدند هر چند بدلیل ناملایمات-ناامنی -بلایای طبیعی و ویرانگری چپاولگران به ناچار به جاهای دیگر کوچیده اند به طور مثال روستاهای رفیع آباد-گلروییه-تارم و پتکوییه در سده اخیر چندین بار مکان جغرافیایی خود را تغییر داده ویا متروکه شده اند شهرک هاشم آباد (پتکوییه سابق)مجددا در جوار تل ها و تپه هایی بنا گردیده که به روا یاتی در اعصار کذشته نیاکان آنان در همان مکان زیست می نموده اند بهره وری وبرخورداری از دو رود مجاور   زمین آبرفتی حاصلخیز و بهره برداری از چشمه های همیشه جوشان تذرج موهبتی بوده که انسانهای کوشا قدرشناس آن بوده ونهایت بهره را از آن برده و در کشتزارهاقوت لایموت هم استانی ها  را تامین کرده ودر نخلستانها(موغستانها)با بهره آوری خرمای پیارم برای کشور واستان وشهرستان اعتبارویژه ای کسب کرده اند اما چه حاصل که این خطه با همه قدمت تاریخی که شرح آن را خواهیم نگاشت همواره در محاق وفراموشی حاکمان زمانی که تحت قیمومیت  ملوک  هرمز یا فارس یا کرمان بوده بعنوان دورترین  نقطه سرحدات آن قلمرو بوده و فقط گماشتگانی رابه بهانه جمع آوری خراج وچپاول به آنجا اعزام مینمودند هر آنچه ماحصل گذرتاریخ در آنجاست چیزی نیست جز مرگ و ویرانی.کشف سفالینه هایی انباشته از موادخوراکی خشک شده درعمق زمین و در جوار رودخانه نزدیکی لایگزان بیانگر آنست که اهالی مجبور بوده اند مایشاء خود و خانواده را برای جلوگیری از گزند چپاولگران در اعماق زمین به امانت بگذارند چه بسا اگر یورش قساوتمندانه اتفاق می افتاد دیگر کسی را یارا ی یافتن نبود تا مگر سیلابی آنرا نمایان سازد.

 

                              زمستان 1388 رودخانه گهکم حوالی لایگزان

فخرالدین توران شاه پنجم پادشاه هوموز در سال 1541 میلادی در یک نامه رسمی به پادشاه پرتقال صراحتا از احوالات هرموز وبیرونات مینویسد .مستوفی درشرح بیرونات مینویسد در سواحل ایران امتداد قلمرو هورموز به آبادی تزرگ در70 (احتمالا170) کیلومتری دریا میرسید که توقفگاه کاروانهایی بود که از هورموز به سمت شیراز یا کرمان در حرکت بودند(3).درمنازعه قدرت بین دوبرادر یعنی تورانشاه وامیر سیف الدین بر سر پادشاهی هرموز همراهان امیر سیف الدین مصلحت رادر این دیدند که او سلطنت برادر را به رسمیت بشناسد وخود در قلعه تزرگ یکی از قلاع نواحی پس کرانه ای در مسیر هورموز به شیراز که نسبت به قلاع دیگر از آب وهوای بهتری برخوردار بود ساکن شود.و(پادشاه سیف الدین در قلعه تزرگ خزید ودم در کشید وتقبل فرمود که نسبت به برادر اکبر انواع دوستداری وخدمتگذاری به جای آورد) (4) .دکتر محمد باقر وثوقی درتاریخ ملوک هورموز مینویسد :درمسیرطول مسیر هرموز به طرف فارس ناحیهای به نام تارم وآبادی شمالی اش تزرگ را میتوان مناطق مرزی هرموز به شمار آورد .ااین جاده باستانی دراین منطقه به سه بخش تقسیم میشد که اولی به سمت شمال غربی تا داراب وسپس شیراز امتداد می یافت  ودیگری به سمت شرق تا سیرجان وسپس کرمان  وسومی از سمت بینوج به سمت لار میرفت . به این ترتیب تارم وتزرگ محل تلاقی کاروانهای سه مسیر مهم تجاری به شمار میرفت . استخری، ابن حوقل ، یاقوت حموی ،مستوفی قزوینی وابن بلخی منزل گاههای مسیر هرموز به فارس را برشمرده وتارم به عنوان ایستگاه اصلی آن نامگذاری کرده اند.اسکندر مقدونی در لشکر کسی خود به شرق از تارم عبور کرده است.در سمت شمالی تارم ودرجادهای که به سوی سیرجان میرفت قلعه ای محکم بر فراز کوه دیده میشود که بر دامن آن آبادی تزرگ به چشم میخورد که به عنوان یکی از ایستگاههای مهم در این مسیر به شمار میرفته است . این دومنطقه در مرز حکومتهای مختلف کرمان وشبانکاره وفارس وبعدها درقرن نهم ودهم درمرزبین لارستان وهرموز قرارداشته اند.(5)

تارم وتزرگ تا قرن ششم جزء نواحی فارس ودرقلمرو آن قرار داشته اند،امادر دوره حکومت امیر قطب الدین شبانکاره ای در اواخر قرن ششم درمحدوده قلمرو شبانکاره گان قرار گرفتندودر قرن هفتم نیز در فهرست آبادی های شبانکاره ذکر شده اند .با افول قدرت شبانکاره گان در قرن هشتم هجری ودر اوج قدرت گیری هرموز به محدوده قلمرو هرموز پیوستند،تاریخ قطعی این رویداد بر ما مشخص نیست اما به احتمال بسیارالحاق این این مناطق در دوره حکومت امیر قطب الدین تهمتن بین سالهای 1تا747هجری تحقق یافته است.قلعه بزرگ وبا هیبت تزرگبه عنوان یکی از هفت قلاع بیرونی هرموز درمنابع تاریخی قرن نهم آمده است.عبدالرزاق سمرقندی درمسیربازگشت خود از هرموزبه سیرجان دراین قلعه توقف نموده است.حمداله مستوفی فاصله تارم تا مرز لارستان را چهار فرسنگ ذکر کرده است .توسعه قدرت امرای لارستان از قرن هشتم به سمت سواحل ونواحی تارم مورد تایید منابع است 

درسال 814 ه /1411م حاکم قلعه تارم قطب الدین تارمی با حمایت گرگین امیر لار علیه حاکمیت تیموریان دست به شورش زد.نیروهای مشترک تیموری وترکمنی طی تهاجمی بزرگ ضمن سرکوبی قطب الدین تارمی شهر وقلعه آن را ویران ساختند.طبقه اشراف تارم در همین دوره در دربار ملوک هرموز از موقعیت مناسبی برخوردار شدند.خواجه فخرالدین تارمی وزیر قدرتمند امیر سیف الدین پادشاه قدرتمند در سال 839ه/1435م است.این منطقه در قرن نهم ودهم چندین بار بین هرموز ولار دست به دست شد.درسال 921ه/1515م گامسده دلومزفرستاده آلبوکرکبه دربار شاه اسماییل از مسیر تارم عبور میکند ودرباره آن مینویسد:این هیئت به محل بزرگ دیگری رسیدکه خان آن به میرجلال الدین شهرت داشت میرجلال الدین به فرناندو و همراهان ارج واحترام فراوان گذاشت وضمن اینکه به آنان غذا ومکان داد،آذوقه دو روز راهشان را هم تامین کرد میر جلال الدین مردی مهربان وشصت ساله بودکه دو پسر کامل داشت. این محل تارم خوانده میشود وحصار وخندقی آنرا در بر میگرفت .درون این حصار سیصد وبیرون آن دویست نفر ساکن بودند خانه های این محل با خشت خام ودیوار گلی وبامهای صاف ساخته شده بود.آب مورد نیاز این محل از جاهای دوردست  با لوله های سفالین تامین می گردید .طارم جایی بود بسیار زیبا ودلپذیر که در آن نان ومیوه به وفور یافت می شداز این گذشته باغستان، تاکستان ونخلستان زیاد هم داشت . در اینجا آسیابها در زیرزمین قرار داشتند ،زیرا آبی که با آبشار بتواند آن را به حرکت در آوردوجود داشت. در سال 950ه/1543م نیروهای صفویه برای تصرف این بخشها به لشکر کش ی گسترده ای دست زدند ملک جمال حاکم تارم دراین دوره شکست خورده وبه کوههای اطراف پناه میبرد .ازمحتوای نامه وزیر هرمز چنین بر می آیدکه در سال950ه/1542م تارم از نواحی تحت قلمرو هرموزمحسوب می شده است. سکه های ضرب جرون که وازه سبعه بر آن حک شده است ومربوط به سالهای 928ه/1521م است سند قطعی حاکمیت ملوک هرموز در منطقه تارم است.ْلازم به ذکر است "سبعه "  عنوان عمومی هفت ناحیه همجوار درناحیه جنوب شرقی فارس بوده که یکی از بلوکات آن تارم است. در نیمه دوم قرن دهم توسعه طلبی حکام لار باعث شدتا این مناطق مستقیما تحت حاکمیت آنان قرار گیرد.کاتب چلبی مورخ قرن یازدهم،تارم وتزرگ را دو شهرک تابع لار ذکر کرده است.مستوفی یزدی نیز این منطقه را در قلمرو لارستان ذکر کرده می کند وحاکم انرا امیر جلال الدین افراسیاب نامیده استکه از طرفابراهیم خان لاریدر منطقه تارم حکومت میکند. خورموجی ومیرزاحسن حسینی ناحیه تارم وتزرگ را درقلمرو ایالت لارستان ذکر کرده اند(6).

قلاع، بقاع وعمارات متعددو متروکه ای که به جز در مواردی در خصوص ساکنین- کاربری وقدمت آن اطلاعی در دست نیست وفقط از نوع ساخت ومسمای اسم به یادگار مانده آن میتوان حدسهایی به یقین نزدیک زد از آثار بجا مانده ای است که عبارتند از:

 

کاروانسرای عباسی که در مدخل ورودی (گدار)یعنی تنها گذرگاه دشت به نواحی شمال وشرق بوده بنا گردیده ویقینا از متحدثات دوره صفویه است توسط پل خان که در امتداد جنوبی دشت احداث گردیده به کاروانسرای دیگری بنام تنگ دوکان متصل گردیده تا مامن وماوا واستراحتگاه مسافرینی باشد که از چند جهت تردد مینموده اند .اهمیت پل خان که از جهاتی از پل ْلاتیدان نیز در درجه اولاتری قراردارد به همین دلیل است زیرا پل لاتیدان فقط مناطق فارس وجنوب را به هم متصل مینموده درحالی که پل خان محل اتصال سه منطقه فارس ،جنوب وکرمان بوده است. وثوقی درتاریخ ملوک هرمز مینویسد:یکی از مسیرهای مهم ارتباطی هرموز جادهیای است که از طریق شهرو وتارم به دارابگرد وسپس به فسا وشیراز ختم میشود.ابن بلخی ،ابن حوقل واستخری به کرات از منزلگاه تارم در مسیر ارتباطی هرموز به فارس وکرمان نام برده اند.اولین مسافر اروپایی که این مسیر را طی کرده آفانسی نیکتین بود که درسال 1468میلادی جاده هورموز ،تارم به لار وسپس خنج را پیمود(7).

 

قلعه کافران برفراز کوهی درمنتهی الیه منطقه کوهستانی شمال دشت تارم زمین که هم اکنون دماغه گهکم نامیده میشود احداث گردیده است انتخاب مکان قلعه بر روی قله کوه وعدم امکان دسترسی ورود به قلعه مگر از راه ورودی اصلی- احداث چاه آب بر روی برجستگی،انبارغلات وهمچنین مشاهده سنگ آهن دراطراف قلعه نشانگرساخت سلاح در قلعه ونمایانگر آن است که ساکنین قلعه همه تمهیدات لازم رابرای مقاومت دربرابر محاصره های احتمالی درازمدت اندیشده بودند.اززمان احداث این قلعه اطلاع دقیقی در دست نیست ازآنجاییکه از ضرب کلمه سبعه جات بر روی مسکوکات مکشوفه در روستای گودوی قلعه قاضی میتوان گمان برد که این قلعه توسط بیگانگان حاکم بر ملوک هرموز وجرونات احداث گردیده وبه همین دلیل برآن نام قلعه کافران نهاداند.همچنین نامگذاری قناتی بنام مستان در جوف همین قلعه میتوانددلیل دیگری بر سکونت غیر مسلمانان در این قلعه باشد.

 

قلعه خندق(قلعه تارم)درشمال غربی روستای تارم قدیم وبر روی برجستگی زمینی آبرفتی وحاصلخیز بنا گردیده که اطراف آنرا کشتزارهای گندم ،جو،پنبه و شلتوک(در گذشته)فراگرفته اند.قلعه حدود  5 هکتار وسعت دارد که خندقی به عمق 10متر وعرض 20متر در اطراف آن تعبیه شده تابهنگام حملات احتمالی با آبگیری خندق وانسداد دربهای ورودی ازخطرات در مصون باشد. در ضلع شرقی این قلعه آب انبار بسیار بزرگی قرار دارد که شاید در نوع وحجم در جنوب بی نظیر باشد.این آب انبار در سطحی کاملا متناسب ساخته شده تا بتواند علاوه بر ذخیره آب توسط شبکه های ساروجی زیر زمینی آب رادرتمامی سطح قلعه در دسترس قرار دهد.همچنین باتغذیه حمام ها وآسیاب آبی که در جنوب قلعه واقع شده نقش مهمی را درچرخه اقامتی قلعه بعهده داشته است . وجود نقب های زیر زمینی بین اتاقها،سقفهای سنگ وساروجی بیانگر آنست که ساکنین قلعه حتی به هنگام محاصره از در تیر رس بودن در امان بوده اند.در ابتدای این مقال ذکر گردید که این قلعه متناوبا  مرکز حکومتی حاکمان متعددی بوده وبه کرات آباد و ویران شده است

بازیابی سرامیک وابریق های نفیس،سفالهای زیبا وپارچه هایی با بافت شکیل نشانگر آنست که ساکنین از تمول مناسبی برخوردار بوده وبا اطراف واکناف مراودات زیادی داشته اند.نوع معماری وحفر خندق (کندک)تا حدودی بیانگر آنست که این قلعه در زمانی حدود دوره ساسانیان بنا گردیده است که البته با تلاش وکاوش باستانشناسان محترم میراث فرهنگی استان زوایای مهم تری از قدمت این قلعه روشن خواهد شد.

قلعه تارم بنای خشتی ودارای برج وبارو وزندان واقامتگاهی است که در جوار روستای قدیم تارم یعنی در حدود مرکز دشت تارم واقع گردیده است که بنا به شواهدی یکی از شعبات پلیس اس پی آر جنوب بوده که مقر اصلی آن نایبند بندرعباس وشعب آن یکی در فین ودیگری در تارم بوده است پلیس اس پی آر حدود یکصد سال پیش توسط انگلیسیان وبه سرپرستی ژنرال سایکس با بهره گیری از نیروهای بومی جهت ایجاد نظم در منطقه تشکیل گردید(9).با اتمام ماموریت پلیس اس پی آر به تناوب مقر حاکمیت کلانتران محلی ودولتی منجمله  علیرضا خان صولت سلطان ،چوبینه ،تهمتن خان صولت پور ونهایتا ژاندارمری بوده است.

گور چدنی به معنای قبرستان یهودیان محوطه باستانی وسیعی است که در ضلع جنوب غربی هاشم آباد واقع شده است . تپه های دامنه دار وتل های متعدد نشانگر آنست که علاوه بر قبرستان احتمالا این تپه ها بقایای اقامتگاه افرادی ساکن آنجا بوده که علاوه بر برخورداری از زمینی حاصلخیز از منبع آبی لطرکه منشعب از سرچشمه های تذرج میباشد بهره میبرده اند.تاورنیه سیاح فرانسوی در سفرنامه خود مینویسد: آهالی ْلار اکثریت یهودی اند وبا توجه به اینکه در مدت زمانهای متعددی حاکمیت منطقه تحت قیمومیت حکام لار بوده احتمالا ساکنین این مکان مهاجرین لاری بوده است(10).

برکه های سادهدرظلع شمالی گورچدنی مجموعه ای از آب انبارهای سنگ وساروجی بنا گردیده ان تا آبهای جاری نزول باران را ذخیره سازندوبه هنگام کم آبی چاره عطش ساکنین باشند.قدمت ساخت این برکه ها به دوران صفویه باز میگردد.

 

آسیابهای آبی تذرج ،حفا(هفت پایه) لایگزان ،قلعه خندق وگنج  نشانه وفور آب وفراوانی غلات در منطقه میباشد که ضرورت احداث آنرا بوجود آورده است.

 

بقایای آتشکده ای در روستای گنج یادآور کوچ جمعی زرتشتیان به جنوب بعد از حمله اعراب است که شرح مهاجرتشان از هورموز به گجرات هندوستان را مرتضی راوندی درتاریخ اجتماعی ایران نگاشته است.

 

آبشار طبیعی تذرج ،آب بادآب شوروبرآفتاب ،آبگرم معدنوییه،چشمه سبز پوشان برغنی از جلوه های دیدنی وبی نظیر استان است جمیعا دراین منطقه واقع گردیده اند.

 

محوطه باستانی چهل کناری دراین محوطه گمانه هایی از وجود بعضی شواهد ازدوران پارینه سنگی وجود دارد که مطالعه دراین خصوص ادامه دارد.

 

آرامگاه بی بی عایشه دختر شاه سیف الله قتال(حضرت قتال)عارف بزرگ قرن ششم در شمال طارم زمین و نزدیک روستای هاشم آباد (پتکوییه)در آن زمان که وی در این نقطه مدفون شده آن ناحیه را دشتی وسیع فرا گرفته بود,که دشت عایشه نامیده می شد.بنای آرامگاه در قرن یازدهم هجری به دستور حاکم وقت لارستان ساخته شده است .

باورهای عامه در باورهای عامه صدای رعدوبرق صدای پای دول دول یا اسب حضرت علی می باشد.بقایای بر جای مانده از جدولهای سنگ وساروجی جهت انتقال آب کوه ها به دشت ها عامه را بر این باور واداشته تا ازآن افسانه ای بسازند بنابراین افسانه زنی برای اثبات برابری توان خود با مردان دست به این اقدام سترگ زده اما پس از اتمام کار نهایت پاداش او لقب شیرزن است که باز هم بر مونث بودن او تاکید دارد و این او را ناامید می کند .

در آبگرم بزرگ بقایای سنگی است که باور عامه جسم سنگ شده احمد لیل چوپان است که به هنگام استحمام حضرت بی بی از بلندای تپه او را می نگریسته و هنگامی که ندیمه حضرت بی بی که خواهر احمد لیل بوده نوا سر می دهد احمد لیل بیا به سیل .احمد نیز با نوای نی او را همراهی می کند که حضرت بی بی متوجه شده با نفرین او را مبدل به سنگ می کند هم اکنون گاهی باد نفیر نی به جای مانده در دل سنگ او را به صدا در می آورد.

گویش

از جمله مباحثی که در حوزه زبان شناسی از اهمیت برخوردار بوده و کمتر به آن توجه شده است وحتی بعضی از مناطق اصلا مورد توجه قرار نگرفته  گویش های محلی است زیرا گویش های گوناگون خود از عناصر مهم میراث فرهنگی و ارزش های والای جامعه به حساب می آیند ودر مملکت ما آنقدر دامنه گسترده ای دارد که در میان هر ایل و قبیله و روستا گویش خاصی وجود دارد که اگر با دیدی علمی دقیق و تیز بین مورد مطالعه قرار گیرند حکمت های فراوانی در آن یافت می شود .

 

گویش های اهالی تارم زمین بر گرفته از زبان لری و امیخته ای از محاوره لارستانی و ساحلی هرمزگان است که زبان لری نیز خود از متفرعات پهلوی جنوب است و از نظر ارتباط استقلال زبانهای محلی و لغات و ترکیبات و نوع کاربرد شناسه ها به طور دقیق با زبان پهلوی جنوبی و یا پهلوی ساسانی منطبق است و روابط دستوری خاصی وبخصوص از نظر ارتباط ضمایر به اسمها و افعال در آن به کار رفته و اغلب کلمات اصیل فارسی در آن یافت می شود .واژگان اشکم(شکم)اور(ابر)پروند (کمربند مقدس -کمربند مخصوص رفتن بالای درخت خرما)پس(پسر) پسین (بعداظهر) دروشیدن (لرزیدن ) دول (دلو‌)زوزه (جوجه تیغی )گت(بزرگ)گردک(کلیه) مروا (فال نیک زدن )همگی بازماندگان زبان پهلوی جنوبی یعنی زبان رایج روزگار ساسانیان است .

یکی دیگر از نشانه های اصالت گویش اهالی تارم زمین این است که طرز کاربرد شناسه ها به طور دقیق منطبق با نوع کاربرد شناسه ها در پارسی باستان می با شد .

ام دی - دیدم

ات دی -دیدی

اشدی- دید

بطور کلی تشابه و همگونی که میان گویش اهالی تارم زمین با گویش های متقدم و با سابقه ای که ریشه در زبان پهلوی دارند یکی دیگر از نشانه های قدمت و غنای گویش این خطه است که در مقام مقایسه می توان به نمونه هایی از این دست اشاره نمود .

واژه مو به معنی من -هنو به معنی هنوز - خوم به معنی خودم با گویش زرتشتیان کرمان و دشتستان.

مصدر شدن به معنای رفتن در ضمایر متفاوت با گویش شمالی ودشتی.

واژه تش به معنی آتش با گویش مازندرانی .

واژهای گو به معنی گاو و دروش به معنای درفش با زبان خراسانی

 

 

 

 

پی نوشت

1-صفحه 108 جغرافیای اداری هخامنشیان/آرنولد توین بی ترجمه همایون صنعتی زاده-تهران بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار،1378

صفحه201همان-2

3- صفحه 263 مارکوپولو در ایران/ آلفونس گابریل ترجمه دکتر پرویز رجبی انتشارات اساطیر 1385

4-صفحه 263تاریخ مهاجرت اقوام در خلیج فارس دکتر محمد باقر وثوقی نشر دانشنامه فارس 1380

صفحه 229 همان-5

صفحه 276همان-6

صفحه 277 همان-7

صفحه 201 همان -8

9-صفحه  69   بندرعباس در گستره تازیخ وزبان دکتر منصور جلالی نشر تهران دعوت1387

10-صفحه 675 سفرنامه تاورنیه ترجمه ابوتراب خسروی کتابخانه سنایی اصفهان 1336

       

نظرات ()

لینک

+ به پرشین بلاگ خوش آمدید

بنام خدا

كاربر گرامي

با سلام و احترام

پيوستن شما را به خانواده بزرگ وبلاگنويسان فارسي خوش آمد ميگوييم.
شما ميتوانيد براي آشنايي بيشتر با خدمات سايت به آدرس هاي زير مراجعه كنيد:

http://help.persianblog.ir براي راهنمايي و آموزش
http://news.persianblog.ir اخبار سايت براي اطلاع از
http://fans.persianblog.ir براي همكاري داوطلبانه در وبلاگستان
http://persianblog.ir/ourteam.aspx اسامي و لينك وبلاگ هاي تيم مديران سايت

در صورت بروز هر گونه مشكل در استفاده از خدمات سايت ميتوانيد با پست الكترونيكي :
support[at]persianblog.ir

و در صورت مشاهده تخلف با آدرس الكترونيكي
abuse[at]persianblog.ir
تماس حاصل فرماييد.

همچنين پيشنهاد ميكنيم با عضويت در جامعه مجازي ماي پرديس از خدمات اين سايت ارزشمند استفاده كنيد:
http://mypardis.com


با تشكر

مدير گروه سايتهاي پرشين بلاگ
مهدي بوترابي

http://ariagostar.com

نظرات ()

لینک